صورت قضیه

یکی از اولین کشفیات هندسه تصویری، قضیه معروف دزارگ (1593 – 1662) درباره مثلثهاست: 
  • اگر دو مثلث ABC و 'A'B'C در یک صفحه طوری قرار گرفته باشند که خطهای واصل راسهای متناظر آنها در نقطه‌ای چون O همرس باشند، آنگاه ضلعهای متناظر، اگر امتداد یابند، یکدیگر را در سه نقطه همخط قطع می‌کنند.
  • شکل زیر این قضیه را نشان می‌دهد:


img/daneshnameh_up/0/0d/desargues.jpg 

علی‌رغم سادگی شکل، که فقط شامل خطهای راست است، اثبات قضیه بدیهی نیست. این قضیه آشکارا به هندسه تصویری تعلق دارد زیرا اگر کل شکل را به روی صفحه دیگری تصویر کنیم، همه ویژگیهای مذکور در قضیه محفوظ می‌مانند. اگر هم دو مثلث در دو صفحه متفاوت (ناموازی) قرار داشته باشند باز قضیه دزارگ برقرار است، و قضیه دزارگ در این حالت یعنی در (ناموازی) قرار داشته باشند باز قضیه دزارگ برقرار است، و قضیه دزارگ در این حالت یعنی در هندسه سه بعدی خیلی ساده ثابت می‌شود. 

اثبات قضیه دزارگ در صفحه

ثابت می‌کنیم که اگر دو مثلث ABC و 'A'B'C طبق شکل زیر در صفحه قرار گرفته باشند و خطهای گذرنده از راسهای متناظر آنها یکدیگر را در یک نقطه قطع کنند، آنگاه P، Q، و R، نقاط تلاقی ضلعهای متناظر دو مثلث، روی یک خط راست واقع‌اند. 

img/daneshnameh_up/0/0d/desargues.jpg 

برای اثبات، نخست شکل را چنان تصویر می‌کنیم که Q و R‌ به بی نهایت بروند. پس از تصویر کردن، AB‌ با 'A'B ، و AC با 'A'C موازی خواهند بود و شکل به صورت شکل زیر در می‌آید. برای اثبات قضیه دزارگ در حالت کلی کافی است آن را برای این نوع خاص از شکل ثابت کنیم. به این منظور فقط لازم است که محل تلاقی BC و 'B'C نیز به بینهایت برود و بنابراین BC‌ موازی با 'B'C باشد؛ در این صورت P، Q، و R در واقع همخط خواهند بود (زیرا روی خط در بینهایت قرار خواهند داشت). حال 
از 'AB | | A'B نتیجه می‌شود  

و 

از 'AC | | A'C نتیجه می‌شود  
پس  ؛ از اینجا نتیجه می‌شود 'BC | | B'C ، 
و این همان است که می‌خواستیم ثابت کنیم. 
img/daneshnameh_up/8/8c/desargues2.jpg

عکس قضیه دزارگ


اگر دو مثلث ABC و 'A'B'C چنان قرار گرفته باشند که نقطه‌های تقاطع ضلعهای متناظر آنها همخط‌ باشند، آنگاه خطهای واصل راسهای متناظر آنها همرس‌اند.